Bilgi Mimarisi Nedir? Bilgi Mimarı Kimdir?

Bu iki soruyla Information Architecture Institute (IAI) de sık sık karşılaşmış olmalı ki, bilgi mimarisini tanıtmak için kurulmuş bu enstitü 2012 yılında konuyu en iyi anlatacak video için yarışma başlattı.

Yarışmanın kazananı stop motion tekniğiyle çekilmiş, bir dinozorun çocuğuna yaptığı işi anlatmaya çalıştığı Dinozor Ailesi videosuydu.

“Eskiden kullanıcılar kapıdan girerdi, Google sonrası artık evimize herhangi bir yerden girebiliyorlar”, cümlesi yeni dönemin önemli bilgi mimarisi/tasarım sorununu çok iyi anlatıyor. Bu konuda en fazla alıntı alan kitaba sahip Louis Rosenfeld’in videoya dahiliyeti de konuyla ilgilenenleri eğlendiren bir detay olarak karşımıza çıkıyor.

Yarışmada dereceye giren bir diğer videoda da yarışmacı, bilgi mimarlarını “Robin Hood”a benzetiyor. Farklı araştırma yöntemlerini diğer meslek gruplarından çalan/ödünç alan/adapte eden bilgi mimarları zenginden aldığını fakir, mağrur ve o sırada bilgi arayışı içinde olan “son kullanıcı” ya iletiyor.

Bu iki videonun detaylı bir şekilde iki soruya da cevap verdiğini tahmin etmekle birlikte izlemeyi tercih etmeyenler için bilgi mimarisi terimini biraz daha formal anlatarak devam edelim.

Bilgi Mimarisi

19 Şubat tarihinde UXPA Turkey’in bir etkinlikle kutlayacağı “Dünya Bilgi Mimarisi Günü”’ne konu olan terimi şöyle açıklayalım:

“Bilgi mimarisi; web siteleri, intranetler ve yazılımların kullanılabilirlik ve bilginin bulunabilirlik seviyesini artırmak için bilginin yapısal bir şekilde organize edilmesi, etiketlenmesi ve sunulmasıdır.”

Peter Morville’in şu grafiği de bilgi mimarisinin 3 bacağını bize iletiyor: Bilgiyi arayanlara, doğru bilgiyi doğru bağlamda sunmak.

Peter Morville

Formal terimin içinde geçen ve yukarıdaki Venn şemasında orta noktayı bulmak için geçmemiz gereken üç safha var: Organize etmek, etiketlemek ve sunmak. Aslında bu 3 nokta bilgi mimarisi çalışmalarının 3 safhasını da ortaya çıkarıyor.

1. İçerik Analizi

Ajans dünyasında “site haritasını alabilir miyiz?” şeklinde bilinen süreçte oluşturacağımız yeni yapıya hangi içerikleri koyacağımızın analizini bu aşamada yapıyoruz.

Arama logları, iletişim bölümüne gelen mailler, çağrı merkezi verileri, mevcut yapının site haritası ve paydaşların yorumları bu aşamada yapının içine dahil edilecekleri çıkarmaya ve önceliklendirmeye yarıyor.

2. Gruplama ve İsimlendirme

İlk aşamada ortaya çıkan ve belki de basit bir Excel sayfası formatında olan içerikleri gruplama ve isimlendirme aşamasına geliyoruz. Kart gruplama çalışması ile bilgiyi gerçekten arayan kullanıcılara içeriğimizi kartlar halinde verip, onlardan bu kartları gruplamalarını ve her gruba bir isim vermeleri istiyoruz.

Open Card Sorting

Bu çalışmaları bireysel veya grup olarak yapan katılımcılardan elde ettiğimiz verileri analiz ettiğimizde yeni yapımız ortaya çıkıyor.

Çıkan bu yapıyı doğrulamak için de ağaç testi yaparak kullanıcıların bilgiyi doğru yerde aradıklarından ve bulabildiklerinden istatistiki olarak emin oluyoruz.

Pietree-tree-test-results

3. Sunum (Navigasyon)

Bu yapıyı son alarak görsel bir hale getirmek ve siteye Google’layarak kapıdan değil de bacadan giren kişilere de doğru yapıyı sunmak için navigasyonu tasarlamak kalıyor. İyi bir etkileşim tasarımcısına ihtiyaç duyduğunuz bu noktada mevcut navigasyonunuzun iyi olup olmadığını anlamak için bazı kontrol noktaları var.

Örneğin iyi bir navigasyon, kullanıcısına bulunduğu sayfada şu 3 sorunun cevabını net bir şekilde verir:

  • Nereden buraya ulaştım?
  • Şu an neredeyim?
  • Nereye gideceğim?

Elimizdeki, birincil ve ikincil menü yapıları, ekmek kırıntıları (“breadcrumbs”), ana ve alt başlıklar gibi elementler ile bu sorunun cevabını kullanıcıya vermeye çalışırız.

Son olarak “Trunk testi” olarak bilinen kontrol testi ile de navigasyonunuzun başarılı olup olmadığını ölçümleyebilirsiniz. Bu teste göre Herhangi bir sayfada aşağıdaki elementler çok kısa bir zamanda (maksimum 5 saniye) belirlenebilir olmalıdır.

  • Site Kimliği
  • Sayfa Başlığı
  • Ana ve Alt Bölümler
  • Lokal Navigasyon
  • ‘‘Buradasınız.’’ Belirteci
  • Arama

Bilgi Mimarı

Yukarıda saydığımız süreçleri hayata geçiren kişiye de bilgi mimarı deniyor. 19 Şubat’ta UXPA Turkey “Dünya Bilgi Mimarisi Günü” etkinliğinde Türkiye’deki bilgi mimarlarıyla tanışmak için herkesi Kolektif House’a bekliyoruz.

 

Mustafa Dalcı

 

uxpatr

Bir cevap bırakın